کتاب جایگاه قدرت در معاملات اقتصادی

آدام اسمیت، پدر علم اقتصاد مدرن، با معرفی مفهوم «نفع شخصی» و «دست نامرئی» انقلابی در اندیشه اقتصادی ایجاد کرد. به اعتقاد او، افراد در پی کسب منافع شخصی خود، به صورت ناخودآگاه و تحت تأثیر یک «دست نامرئی» بازار را به سمت تعادل و بهینه‌سازی منابع هدایت می‌کنند. این دیدگاه، اگرچه در توضیح بسیاری از پدیده‌های اقتصادی مؤثر بوده است، اما تنها بخشی از واقعیت پیچیده اقتصاد را نشان می‌دهد.

همان‌طور که انسان دو دست دارد که هر یک وظایف متمایزی را انجام می‌دهند، می‌توان گفت اقتصاد نیز تحت تأثیر دو دست نامرئی قرار دارد:

1. دست نامرئی بازار: این دست، همان‌طور که اسمیت توصیف کرد، با مکانیسم‌های عرضه و تقاضا، رقابت و نوآوری، به دنبال بهینه‌سازی منابع و افزایش کارایی است. این دست، به طور کلی، به سمت نتایج اقتصادی متنوعی سوق می‌دهد که هر یک از آن‌ها می‌توانند از نظر توزیع درآمد و رفاه اجتماعی متفاوت باشند.
2. 1. دست نامرئی قدرت: این دست، که کمتر مورد توجه قرار گرفته است، از طریق نهادها، قوانین، سیاست‌ها و روابط قدرت، بر نتایج اقتصادی تأثیر می‌گذارد. این دست، با انتخاب یک نتیجه خاص از میان مجموعه نتایج ممکن، به نفع گروه‌های خاصی عمل می‌کند. به عبارت دیگر، دست نامرئی قدرت، می‌تواند نتایج اقتصادی را به گونه‌ای شکل دهد که با نتایج بهینه بازار متفاوت باشد و نابرابری‌ها را تشدید یا کاهش دهد.

   چرا نادیده گرفتن دست نامرئی قدرت خطرناک است؟

   وقتی علم اقتصاد، نقش قدرت در شکل‌دهی نتایج اقتصادی را نادیده می‌گیرد، به طور ضمنی، فرض می‌کند که بازار به تنهایی می‌تواند به توزیع عادلانه درآمد و رفاه منجر شود. این فرض، اغلب به توجیه نابرابری‌های شدید و فقر گسترده منجر می‌شود. در واقع، بسیاری از نابرابری‌های اقتصادی، نتیجه مستقیم اعمال قدرت توسط گروه‌های خاص برای حفظ امتیازات خود است.